Struktura psychiczna

Jeżeli w strukturę psychiczną ideału ma wchodzić przedstawienie sobie czegoś doskonałego ("idealnego"), to oczywiście ideał tego rodzaju zakłada wyższe stadium dojrzałości psychicznej, a równocześnie wyższy stopień wykształcenia, aniżeli tego wymaga ideał w ujęciu Chartersa. Z punktu widzenia psychologii rozwojowej wskazane będzie posługiwać się pojęciem ideału w ogólniejszym ujęciu, mówiąc o ideałach tam, gdzie zjawia się pragnienie pewnego nieistniejącego stanu rzeczy. Ponieważ społeczeństwo aprobuje tylko takie ideały, które są zgodne z dobrem społecznym, można by w razie potrzeby mówić o ideałach społecznych czy też moralnie dodatnich, przeciwstawiając im ideały etycznie ujemne. Można by dalej, z psychologicznego punktu widzenia, rozróżniać pewne stopnie ideału o strukturze coraz bardziej skomplikowanej. "Ideały doskonałości" w rozumieniu Szumana byłyby właśnie taką formą rozwojowo wyższą. Należałoby jeszcze rozstrzygnąć, czy w psychiczną strukturę ideału wchodzi stale czynnik emocjonalny i czy w danym przypadku jest on tylko uczuciem, czy też ma charakter pewnego pragnienia.

Praca sztukateria yerba mate